مرض و ثانى امتلاى بحسب قوت است و آن عبارت از ردأت كيفيت خلط و زياده شدن در آنست نه آنكه ازدياد در مقدار و . . . ؟ . . . خلط شده باشد و اين موجب آنست كه كيفيت حاده بقهر بر قوه غابه ( غاذيه ) زده مانع از مطاوعت نضج و هضم شود و صاحبش بر خطر است و تعفن منذر بامراض كه عفنيست و علامت امتلا على الجمله ثقل اعضاست و كسل از حركات و سرخى لون و انتفاع ارواح و برآمدن عروق و تمدد جلد و امتلاى نبض و سرخى رنگ بول و غلظ آن و قلت شهوت طعام و كلال بصر از رويا و خوابهاى پريشان زيرا كه اگر در خواب بيند كه چيزى گران برداشته است و او را ثقيل ساخته و يا از رفتن برنمىتواند خواست و بايد سوارى راه مىزد دليل امتلاست بحسب اوعيه و علامات امتلاى بحسب قوت مشارك علامات امتلاى مطلقست بحسب ثقل و كسل و قلت شهوت مگر آنكه امتلاى بحسب قوت ساذج باشد زيرا كه ( مضر « 1 » است ) از ماده چه درين صورت عروق ممتلى از كيفيت است و عروق شديد الانتفاخ و جلد شديد التمدد نيست و نبض نيز شديد الامتلا نيست و در بول غلظ و صبغ و بشره و اعضا ملّون بلونى كه دلالت بر كيفيت حرارت كند نيز نيست و هيجان و تكسر و اعيا اگر بعد از حركت موجود است اينها دليل امتلا بحسب قوتست و ساذج و درين صورت مشاركه نيست . [ 27 ] مقاله در بيان امتلا بحسب هر خلط از اخلاط اربعه اما امتلاى دموى آنچه دال است برو ثقل بدن است و سرو تمطّى و تثاؤب و خواب و كدورت حواس و بلادت در افكار و اعياى ارتكاب تعب و حلاوت دهن

--> ( 1 ) ن - معرا